Het was een opvallende maar weinig opgemerkte uitspraak die Frank Vanhecke in zijn maidenspeech als Vlaams Belang-voorzitter deed: "Wij zijn niet verantwoordelijk voor het terugschroeven van de vrije meningsuiting en voor het ontstaan van allerhande muilkorfwetten die een democratie onwaardig zijn."

Dat zei hij op 12 december 2004 voor de zowat duizend VB-militanten die naar het partijcongres in de Antwerpse stadschouwburg waren afgezakt. Wat Vanhecke met "muilkorfwetten" bedoelt? Onder meer de wet die de ontkenning van de holocaust bestraft. Een wet die tien jaar geleden nochtans mee door het VB werd goedgekeurd.

Zaterdag 8 juni 1996. Onder de titel Het volk beslist: meer democratie in een vrij Vlaande­ren organiseert het Vlaams Blok in het Cultureel Centrum van Dilbeek een ideologisch congres over democratie. Een van de werkgroepen handelt over Rechten en Vrijheden. Zowat een kwart van de aandacht gaat naar de bewijsvoering dat de wet op het racisme de vrije meningsuiting beknot. Maar over de wet op het negationisme, die de ontkenning van de holocaust bestraft, zwijgt het Vlaams Blok in alle toonaarden. Dat wil zeggen: het noemt die anti-negationismewet noch een terechte noch een onterechte rem op de vrije meningsuiting. Het vernoemt die wet gewoon niet, alsof hij niet bestaat.

Komedie

Dat is opmerkelijk. Toen het VB die wet een dik jaar eerder, in 1995, mee goedkeurde, zorgde dat voor een nooit geziene storm van protest binnen het extreem-rechtse kamp. Ook bij organisaties die doorgaans beste maatjes zijn met het VB. 'Van uw vrienden moet ge het hebben!' klonk het sarcastisch in de nieuwsbrief van de Vlaamse holocaustontkenners van het zogenaamde Vrij Historisch Onderzoek (VHO). 'Vanaf nu mag met recht en rede gezegd worden dat het Vlaams Blok een anti-democratische partij is, aangezien zij mee een wet heeft gestemd die de vrije meningsuiting ondergraaft.'[1]

'Deze goed­keuring door het Vlaams Blok is dom en on­door­dacht,' klaagde Were Di-voor­zitter Bert van Bog­hout in Diets­land-Europa. 'Ik betreur dat uit de grond van mijn hart en hoop dat dit in de toekomst op een of andere wijze zal rechtgezet worden door een of andere Vlaams Blok-volksvertegenwoordiger die, naar een vroeger woord van Karel Dillen, "zijn geweten boven zijn mandaat" kan stellen.'[2]

Dat het VB die wet goedkeurde om geen andere reden dan om zijn vege lijf te redden, kon op weinig begrip rekenen. De partij was er als de dood voor zwaar te moeten boeten als ze tegen de wet zou stemmen. Ze riskeerde dan als sanctie haar miljoenensubsidies kwijt te spelen. Daarmee zou ze grotendeels op droog zaad komen te zitten en haar wer­king zwaar moeten inkrim­pen. Die prijs was te zwaar om te betalen. Het oude principiële standpunt tégen een anti-negatio­nisme­wet moest daarom wijken.

Het VB had zich dan maar moeten onthouden, schreef de leiding van Voorpost in een misnoegde brief aan het partijbestuur. 'De goedkeu­ring door het Vlaams Blok van de zogenaamde anti-nega­tionisme­wet heeft ons verbaasd en ontgoocheld. [...] Vandaag wordt het negationisme verboden. Straks wordt elke discussie over het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens allicht wettelijk onmogelijk gemaakt. [...] Een partij die de vrijheid van meningsuiting hoog in het vaandel voert, had elke medewerking aan deze komedie moeten weigeren.'[3]

Die harde woorden liggen op het democratiecongres van 8 juni 1996 nog vers in het geheugen en zwaar op de maag. In die mate zelfs dat Karel Dillen er in zijn afscheidsrede als partijvoorzitter wél op terugkomt. Dillen heeft het over een nog steeds knagende gewetensvraag, een betreurenswaardige beslissing, een geheim dat hij vroeg of laat hoopt te ontbloten 'ontdaan van de passies van het ogenblik waarop zo'n beslissing viel'.

Terugblikkend op zijn laatste voorzittersjaren spreekt Dillen de volgende woorden: 'Wanneer wij in het verleden al eens een enkele keer met een gewetensvraag geconfronteerd werden, dan moest een beslissing hoe dan ook genomen worden. Ook die beslissing was dan mijn verantwoordelijkheid en de mijne alleen. Ik wil dan wel degenen die te goeder trouw zijn, maar dan hen alleen, erop wijzen dat dergelijke uitzonderlijke partijbeslissingen bepaald werden door andere maatstaven en overwegingen dan degene die gelden voor de Einzelgänger. Wat niet wegneemt dat zulke uitzonderlijke partijbeslissing me tot het einde van mijn dagen zal blijven achtervolgen en kwellen. Was ze goed? Was ze juist? Kon en mocht het wel anders? En het zijn niet de harde woorden, mondeling of schriftelijk, die de gewetensvraag lichter maken.'[4]

Volgens het goed ingelichte weekblad 't Pallieterke leidde het geen twijfel wat Dillen bedoelde: 'Iedereen die ietwat met politiek bezig is, voelde natuurlijk met de ellebogen aan dat Dillen de schandalige "wet op het revisionisme" bedoelde, die in onze zogenaamde democratische rechtsstaat het opiniedelict heeft ingevoerd.'[5]

De wet op het negationisme legt straffen op aan eenie­der die 'de genocide die tijdens de tweede wereldoor­log door het Duitse nationaal-socialistische regime is ge­pleegd, ont­kent, schromelijk minimaliseert, poogt te recht­vaardigen of goedkeurt,' aldus de wettekst van 23 maart 1995. Het negatio­nisme of de ontken­ning van de holocaust (soms ver­keerdelijk ook revisionisme genoemd, wat niets anders betekent dan her­ziening van de geschiedenis - een normale wetenschappe­lijke bezigheid)[6] wordt daarmee wettelijk de mond gesnoerd.

Het taboe

Jarenlang had het VB zijn achterban beloofd zo'n wet nooit te laten passeren. Al van in de beginjaren maakte het daar in zijn maandblad, waarvan Karel Dillen steeds de verantwoordelijke uitgever was, een punt van.[7]

Eind 1981, met Karel Maurissen als hoofdredacteur en op een oplage van 10.000 exemplaren, verschenen op bladzijde 3 en 5 twee niet ondertekende stukjes: 'We weten niet precies of het ondertussen door de uitzonderingswetgeving van Moureaux (bedoeld wordt de wet op het racisme, nvda) strafbaar is geworden nog een vraagteken te zetten achter het taboe van de zes miljoen door de nazi's omgebrachte Joden. Wél weten we dat dreigen met gerech­te­lijke vervolging om de juist­heid van een histori­sche ziens­wijze te bewij­zen, het al­lerpover­ste argu­ment is dat kan gevonden worden. Wij zullen ons door dat soort argu­menten nooit laten overtui­gen, integen­deel. [...] Dat geen andere argumen­ten over­blijven, danken deze heren alleen aan de syste­mati­sche geschiedenis­ver­valsing die na 1945 werd doorge­voerd. Een repressieve wet is het argument van de wan­hoop. Maar het zal niet kunnen voorko­men dat steeds meer eerlijke mensen zich vragen gaan stellen bij het taboe van de zes miljoen door de nazi's omgebrachte joden.'[8]

Dat is geen eenmalige uitschuiver. Begin 1982 drukt het partijblad opnieuw een stukje af met een gelijkaardige visie: 'Voor sommige oorlogsmisdaden wil het goed fatsoen dat je eens een cijfertje laat vallen, voor een andere doe je er dan een cijfertje bij.'[9] In datzelfde jaar laakt Eric de Lobel de aangrijpende Amerikaanse televisiereeks Holo­caust omdat die jongeren zou beladen met 'schuldcomplexen' en 'haat tegen alles wat Duits is'.[10]

Hoofdredacteur Karel Maurissen bindt twee jaar later de kat opnieuw de bel aan. 'Waarom met alle geweld willen vasthouden aan het magisch getal van 6 miljoen, als er zoveel aanwijzin­gen zijn dat dit getal niet juist is,' schrijft hij eind 1984. Maurissen verdedigt er ook het recht op vrije meningsuiting van de negationisten Robert Faurisson en Paul Rassinier.[11]

Omdat die zogenaamde vrije meningsuiting, ook voor wie de uitroei­ing van zes miljoen joden door de nazi's ontkent, toch ergens aan bod moest komen, zette het Vlaams Blok in het midden van de jaren tachtig, op het moment dat Karel Dillen het hoofdredacteurschap waarneemt, er zelfs even zijn lezers­rubriek voor open. In april 1985 drukt het partijblad een brief af van 'uw genegen W.D.' uit Tie­nen: 'Het is tijd dat de geschie­denis van de twintig­ste eeuw wordt her­schreven en de gangster­metho­den van de zogenaam­de overwin­naars uit de doeken worden ge­daan, alsook de legende van de zes miljoen joden.'[12]

Wat een andere lezer vervolgens verontwaar­digd in de pen doet klimmen: 'Wanneer W.D. zonder blozen durft schrij­ven over de legende van de zes miljoen joden, dan meen ik te mogen zeggen dat deze persoon niet thuis hoort in het Vlaams-natio­nale kamp.'[13] Daar was de partijleiding het evenwel niet mee eens. In een commen­taar liet ze weten dat 'alle meningen in deze ru­briek aan bod moeten ko­men' - dus ook diegene die de holo­caust ontken­nen of minimaliseren. Meteen werd de discussie echter voor gesloten verklaard. 'Het is niet de bedoeling eindeloze polemieken over geschiedkundige onderwerpen aan te gaan.' Dat laat het Blok liever aan anderen over.

Al kunnen sommigen het toch niet laten. Zo breekt Frank Vanhecke in 1989 in het partijblad tot tweemaal toe een lans voor de beruchte Franse nega­tionist Robert Fau­ris­son. Duidelijk vertrouwd met diens oeuvre schri­jft Vanhecke onder de titel Salman Faurisson: 'Zijn mis­daad: het ver­kondigen van de mening dat de ver­gas­sing van miljoenen joden tijdens de tweede we­reldoor­log nooit heeft plaatsgevon­den, omwille van het feit dat de gaska­mers niet hebben bestaan en materieel ook niet konden functio­ne­ren. Men kan hierover denken wat men wil . [...] Het gaat er dan ook niet om hier een oordeel te vellen. Of Fauris­son nu al of niet gelijk heeft, is een zaak die van weinig belang is, verge­leken met de proble­men waar Europa van­daag mee te kampen heeft. Maar gelijk of ongelijk, feit is dat hier een man, uitsluitend om het verkondigen van zijn mening, wordt gebrood­roofd en ge­rechte­rlijk vervolgd. [...] We kunnen de professor slechts de goede raad geven zich in het vervolg te specialiseren in kinderporno en pedofilie. Dat is véél veiliger en kan bovendien rekenen op medewerking van de jet-set der vrije meningsuiting.'[14]

Eerder had Vanhecke Jean-Marie Le Pen als 'slachtoffer van een heksenjacht' voorgesteld, nadat die eind 1987 zwaar bekritisieerd werd omdat hij de gaskamers 'een detail in de geschiedenis' had genoemd.[15] Nog in de jaren negentig hanteert het Blok verschillende malen de titel 'Aids: de échte holocaust', tot op de cover van het partijblad in koeien van letters toe.[16] Daarmee wordt op zijn minst geïnsinueerd dat er ook een valse holocaust bestaat.

Uitbuiters

Het is partijvoorzitter Karel Dillen zelf, en enkel en alleen hij, die in het partijblad van februari 1995 komt uitleggen waarom het VB dan toch de wet op het negationisme heeft goedgekeurd. Dat is een uitzonderlijk en daardoor betekenisvol initiatief, want buiten zijn maandelijkse rubriek De Voorzitter publiceert Dillen dan geen artikels meer. 'Antwoord aan de politieke uitbuiters van menselijk leed' is zijn reactie van nauwelijks éénvierde pagina getiteld. Het is een merkwaardig stukje proza, waarin elk woord weloverwogen is, en wat er niet staat nog veelzeggender is dan wat er wel staat.

Dillen betuigt er om te beginnen 'ons diep medeleven met de verschrikkelijke tragedie welke de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog gekend hebben.' Dat betekent evenwel niet dat hij de officiële geschiedschrijving bijtreedt. Wélke tragedie, de omvang ervan, de manier waarop, ... Dillen houdt het allemaal vaag. Voor de hand liggende begrippen als gaskamers, uitroeiingskampen, zes miljoen joden, holocaust, ... Dillen mijdt ze opvallend. Daarmee laat hij in het midden of die nu wel of niet realiteit waren.

Dillens stukje is ook absoluut niet bedoeld om de negationisten als geschiedenisvervalsers te brandmerken. Met de politieke uitbuiters uit de titel blijkt hij helemaal niet de holocaust-ontkenners te bedoelen, maar wel hun tegenstanders. Een half artikel lang wordt eenieder die het VB met het negationisme in verband durft te brengen de mantel uitgeveegd. Dillen: 'Wij kunnen slechts onze verachting uiten voor dit stel rekels uit Vlaanderen of elders die zelf op een schandelijke, ja weerzinwekkende wijze zich te buiten gaan aan een politiek misbruik van het onnoemelijk leed der joden om een politieke partij - het Vlaams Blok - aan te vallen en in een kwalijk daglicht trachten te stellen. Zij horen aan de schandpaal, niet de mensen van het Vlaams Blok. Ik klaag derhalve scherp de politieke hyena's van de linkerzijde en van de beschaamde rechterzijde én hun soortgenoten van de mediawereld aan.'

De goedkeuring van de anti-negationismewet is niet meer dan een afleidingsmanoeuvre, bedoeld om de buiten­wacht in verwarring te bren­gen. Want het betekent niet dat het VB de ontkenners van de holocaust het zwijgen wil opleggen. Dillen: 'Met menselijk leed mag niet en nooit de spot gedreven worden. Dàt is de zin van onze goedkeuring van een voorstel dat in hoofde van de voorsteller zelf niet die bekommernis kent. Wie iets anders in dit voorstel zoekt, komt bedrogen uit. Het kan noch mag de bedoeling hebben de meningsvrijheid te beknotten of ernstige geschiedenisvorsing in de weg te staan.'[17] In een context waarin de negationisten rechtstreeks noch onrechtstreeks met de vinger worden gewezen, maar hun tegenstanders wel, is dit geen dubbelzinnige boodschap meer.

Partijtucht

Over de houding van het VB ten aanzien van de holocaust is het laatste woord nog niet gezegd. Zeker is dat verschillende parlementsleden zwaar tegen hun zin de anti-negationismewet goedkeurden. 'Uit goede bron vernemen we dat de meningen in het Vlaams Blok nogal ver­deeld waren, maar de partij­tucht vereiste dat er een geza­menlijk standpunt ingeno­men werd,' meldde de Antwerpse NSV-praeses Roeland Buisseret, zoon van toenmalig parle­mentslid Xavier Buisseret, in het NSV-blad Branding.[18]

 'Zo zou men het kunnen stellen,' bevestigt toenmalig Blok-ondervoorzitter en senator Roeland Raes in een interview dat ik een half jaar na datum met hem had.[19] 'Maar eenmaal men gezegd heeft: we gaan die houding innemen, heeft iedereen zich daar bij neergelegd.' Roeland Raes (°1934) is een bevoorrecht getuige. Samen met de zonet vermelde Xavier Buisseret behoort hij tot de eerste promotoren van het negationisme binnen het Vlaamse rechts-radicale wereldje. Al deed hij dat steeds via andere kanalen dan het Vlaams Blok, zoals de tijdschriften Dietsland-Europa van Were Di of (in mindere mate) Revolte van Voorpost, waarvan Raes tot 1989 de hoofdredacteur was (een functie die hij eind 2001 opnieuw opnam na zijn gedwongen ontslag als VB-ondervoorzitter en -senator). 'In een publicatie die geen Vlaams-Blokpublicatie is, kan ik iets ruimer mijn mening verkondigen dan ik dat als parle­mentair kan. Misschien zit daar een zekere schizofrenie in,' geeft Raes toe.

Xavier Buisseret komt de bedenkelijke eer toe uiterst-rechts Vlaanderen voor het eerst sinds de gruwelen van de holocaust mas­saal in con­tact te hebben gebracht met de ontken­ners ervan. Toen Buisseret in 1976 de onbetwiste leider van de VMO werd, bracht de organisatie prompt een Nederlandse vertaling op de markt van het boekje Stierven er werkelijk zes miljoen? Eindelijk de waarheid van Richard Harwood, waarin de holocaust botweg ontkend wordt. De zaak bleek voor Vlaanderens toekomst wel erg belangrijk, want 'alle Alarm-lezers en VMO-militanten' werden aange­pord 'aan de versprei­ding van deze brochure mee te wer­ken'.[20] Ook alle abon­nees kregen een exem­plaar toegestuurd.

Het initiatief was blijkbaar zo'n succes dat toen Buisse­ret eind 1977 met het tijdschrift Haro begon, de publikatie van negationistische brochures werd voortgezet. In de lente van 1979 bracht Haro een dubbeldik themanummer Holocaust... hoe lang nog? uit, samengesteld door Siegfried Verbeke, maar met Buisseret als verantwoordelijke uitgever, die toen reeds propa­ganda­lei­der van het Vlaams Blok was. De holocaust wordt daarin respectievelijk ontkend, schrome­lijk geminimaliseerd en gerecht­vaardigd.

'Ook voor ons taalge­bied was er wel nood aan een revi­sio­nisti­sche uitga­ve,' wist VB-ondervoorzit­ter Roeland Raes in Diets­land-Europa erover te melden. 'Zeker sinds sluwe zaken­lui met de holocaust-zwen­del weer eens klas­sieke thema's aanroeren zoals de zes miljoen verdwenen joden.' De Haro-brochure, aldus nog Raes, is 'het passende antwoord op de door links én israë­li­tische kringen geïnspi­reerde anti-Duitse en anti-recht­se hetze!"[21]

De uitgave bleek een schot in de roos. Hoewel Haro nooit meer dan tweehonderd betalende abonnees telde, raakte de eerste oplage van zomaar eventjes tweeduizend exempla­ren al na drie luttele maanden uitverkocht. Siegfried Verbeke zou er tot op de dag van van­daag de verbetenheid uit putten om via het zogeheten Vrij Historisch Onderzoek (VHO) van de holo­caust­ontkenning zijn levens­werk te maken.

De anti-negationismewet maakt dergelijke publicaties voortaan strafbaar, maar verandert niets aan wat een deel van extreem-rechts over het onderwerp denkt. Desgevraagd geeft Raes vlakaf toe dat de officiële geschiedschrijving over de judeocide zijn voorkeur niet wegdraagt. 'Wij menen dat men elk historisch gegeven of elke histo­rische theorie steeds moet kunnen toetsen aan nieuwe gegevens. Men moet dat niet op een beledigende of een domme manier doen door bijvoorbeeld te zeggen dat er helemaal geen vervolging is ge­weest of dat de con­cen­tra­tiekampen eigen­lijk grote speel­tui­nen waren. Er is een vervolging geweest, dat is duide­lijk. Over het aantal slachtoffers ga ik mij nu niet uitspre­ken, daar is discussie over mogelijk.'

De nuances van Raes zijn sluw en veelzeggend. Als een volleerd disci­pel van de negationis­tische grootmees­ters in de mislei­ding spreekt Raes wel over concen­tratie­kam­pen, maar niet over uitroeiings­kampen. Dat onderscheid is belangrijk: de negatio­nisten erkennen dat er joden zijn opgesloten in concentratie­kam­pen, maar ontkennen het be­staan van uitroeiings­kampen. De negationisten wijten de dood van joden aan ziektes en aan de slechte le­vensomstan­digheden in de kampen, niet aan een massa­le ver­gassing.

Op mijn vraag of hij erkent dat er uitroeiingskampen hebben bestaan waarin massa's joden zijn vergast, antwoordt Raes behoedzaam ontwijkend. 'Er zijn alleszins massa's joden omge­komen, zoals er ook zigeuners en politieke gevangenen zijn omgekomen. Of dit nu ten gevolge van vergassing is of van ziekten die in de kampen zijn uitgebroken, daar ga ik me nu vandaag tegenover u niet over uitspreken.'

Toch hield ook Raes zich aan de door Karel Dillen opgelegde richtlijn. Met pijn in het hart stemde hij voor de negationismewet. 'Ik ga u toch niet verbazen met te zeggen dat ik die wet liever niet had gehad. Dan hadden we ons eigen gewetensprobleem niet gehad.' De ja-stem van de Blok-fracties kwam er niet van harte. Raes: 'Wij hebben louter om rede­nen van par­tijpo­li­tieke oppor­tu­niteit ervoor geopteerd die houding aan te nemen. Wij wensen ons niet van het politieke slag­veld te laten ver­wijderen op grond van beschouwin­gen rond deze wet alsof dat voor het Vlaams Blok het belangrijkste thema is. Terwijl wij andere thema's hebben, wij zijn voortdurend bezig met de politiek van vandaag en met die voor morgen. En als politieke partij besteden wij liever geen energie aan het voortdurend oprakelen van zaken uit het verle­den. Wat niet weg­neemt dat mensen die daar tijd en aanleg voor hebben daar wel rond bezig kunnen zijn.'

Een nieuwe repressie

Negen maanden na de anti-negationismewet weigert Roeland Raes samen met de andere leden van de VB-senaatsfractie een voorstel goed te keuren betreffende de instelling van een dag ter herdenking van de door nazi-Duitsland gepleegd genocide. De senatoren Buelens, Ceder, Raes, Van Hauthem en Verreycken onthouden zich. De VB'ers zijn niet te vinden voor een herdenkingsdag die exclusief aandacht besteedt aan de misdaden van het nazi-regime. Ze willen zo'n dag verruimen tot ook alle andere volkerenmoorden, ook diegene waarbij (een deel van) Vlaanderen of Europa geen betrokken partij was. 'Wij menen dat het selectief aanwijzen van één volkerenmoord als afschrikwekkende gebeurtenis kan leiden tot de onbewuste bedenking dat slechts die ene volkerenmoord als negatief moet worden beschouwd en dat alle andere volkerenmoorden getolereerd kunnen worden,' verdedigt fractieleider Wim Verreycken zich. 'Het Vlaams Blok meent dat de nagedachtenis van alle slachtoffers van alle volkerenmoorden te waardevol is om deze te misbruiken voor politieke momentopnames.'[22]

In één ruk kondigt Verreycken een tegenzet aan. In plaats van een herdenkingsdag van de nazi-genocide stelt hij voor elk jaar op 21 december een Dag van de verzoening te organiseren. Daarbij verwijst hij toch weer expliciet naar de tweede wereldoorlog en de naweeën daarvan. 'Ik meen dat deze Kersttijd veel meer geschikt is als dag van de verzoening, dan als een dag die enkel één dramatische episode uit onze recente geschiedenis benadrukt. Wij zouden beter de gemeenschapsministers oproepen om in het geschiedenisonderricht te doen wijzen op het historische fenomeen van verzoening, dat altijd en overal op strijd is gevolgd. Ik ben er mij van bewust dat de geesten in België nog niet rijp zijn voor het verwerken van dit historische fenomeen en dat de onderlinge verstandhouding nog enkele generaties gehypothekeerd zal blijven door de tegenstellingen van vijftig jaar geleden.'[23]

Vier jaar na de goedkeuring ervan staat de anti-negationismewet opnieuw op de politieke agenda. In het voorjaar van 1999 stemmen Kamer en Senaat over de uitbreiding met een nieuw artikel. Dat moet het mogelijk maken politieke rechten te ontzeggen aan wie veroordeeld wordt wegens ontkenning, minimalisering of goedkeuring van de door nazi-Duitsland gepleegde genocide. Als enige politieke fractie stemt het Vlaams Blok tegen. Enige uitleg geeft het daarbij niet. De partij verbergt zich achter haar verzet tegen de anti-racismewet die tegelijkertijd met eenzelfde artikel wordt uitgebreid.[24] 'Een onwaardig ding,' noemt senator Wim Verreycken dat.[25] In de Kamer gewaagt Bart Laeremans van 'een nieuwe repressie [...] een gelijkaardige situatie als vijftig jaar geleden.'[26] 'Een slechte dag voor de democratie,' besluit Gerolf Annemans.[27]