11.04.2007 - De VLD verloor op vijftien jaar tijd evenveel kiezers aan het Vlaams Blok / Vlaams Belang als de sp.a: elke circa 260.000. Kiezers die het VB de rug toekeren, opteren dan weer het meest voor de VLD. Maar de sp.a won in 2003 als enige partij meer kiezers van het VB terug dan dat het eraan verloor. Dat zijn enkele vaststellingen uit recent wetenschappelijk onderzoek dat Blokwatch voor u samenvatte.

Tussen 1991 en 2004 groeide het Vlaams Blok / Vlaams Belang van 405.281 naar 981.587 kiezers. Op vijftien jaar tijd verdubbelde het VB dus zijn electorale aanhang.

Waar kwamen die kiezers vandaan? Op welke partij stemden zij voor de stap naar het VB zetten? Electoraal onderzoek van het gerenommeerde Instituut voor Sociaal en Politiek Opinieonderzoek (ISPO) van de KU Leuven biedt een antwoord op die vragen.

Wetenschappers van het ISPO onderzochten stemverschuivingen van de kiezers in 2003 en 2004. De resultaten werden recentelijk gebundeld in het boek De kiezer onderzocht: De verkiezingen van 2003 en 2004 in Vlaanderen (2007, Universitaire Pers Leuven, 316 blz.), onder redactie van de professoren Marc Swyngedouw en Jaak Billiet. In combinatie met eerder onderzoek dat teruggaat tot 1991 (Marc Swyngedouw en Roeland Beerten, De fragmentatie van het kiezerskorps in Vlaanderen: Verschuivingen 1991-1995 en 1995-1999, Bulletin nr. 1999/34 van het ISPO) wordt het mogelijk de voorbije 15 jaar - van 1991 tot 2004 - in beeld te brengen.

1. Van welke partijen wint het VB kiezers?

Het VB won de voorbije jaren van alle partijen kiezers (zie tabel 1): het minst van Agalev/Groen! (slechts 52.600), het meest van SP/sp.a (261.500).

Maar de instroom vanuit VLD-hoek is even groot: 260.500 kiezers ruilden de VLD voor het VB. Bijna de helft van die liberale kiezers (104.000) deed dat echter pas in 2004, terwijl de SP/sp.a reeds in 1991 zijn grootste verlies richting VB optekende (82.500 kiezers).

Ook de instroom vanuit CVP/CD&V (189.500) en VU/N-VA (184.500) is ongeveer even groot.

Tabel 1: de stemmenwinst van het VB

Hoe deze tabel lezen:
- 63.000 kiezers die in 2004 VB stemden, stemden de vorige verkiezing SP.
- 104.000 kiezers die in 2004 VB stemden, stemden de vorige verkiezing VLD.
Enzovoort.

2. Aan welke partijen verliest het VB kiezers?

Het VB heeft een erg trouw kiezerskorps (zie tabel 2). Wie eens op de partij stemt, blijft dat doorgaans ook de volgende verkiezing(en) doen. Dat geldt voor circa 8 op de 10 VB-kiezers. In 2003 stemde bijvoorbeeld 81,3% van de VB-kiezers uit 1999 opnieuw VB. En van de kiezers die in 2003 VB-stemden, deed liefst 96,6% dat in 2004 opnieuw.

Tabel 2: Kiezerstrouw VB

Maar circa 20% van de VB-kiezers keert de partij dus weer de rug toe: in absolute aantallen gaat het om bijna 350.000 kiezers. Naar welke partijen trokken zij (zie tabel 3)?

Een kwart van de ex-VB-kiezers stapt over naar VLD (25%). Een net iets kleinere groep opteert voor SP/sp.a of (23%) voor CVP/CD&V (19%).

Tabel 3: Het stemmenverlies van het VB

(*) In 2004 kwam de N-VA in kartel op met CD&V.

Hoe deze tabel lezen:
- 33.000 kiezers die in 2003 VLD stemden, stemden de vorige verkiezing VB.
- 44.000 kiezers die in 2004 sp.a-Spirit stemden, stemden de vorige verkiezing VB.
Enzovoort.

3. Netto-effect

Wat is het netto-effect van deze twee bewegingen? Welke partij verloor meer kiezers aan het VB dan dat het ervan terugwon - en omgekeerd?

Het globale beeld is eenduidig: alle partijen verliezen meer kiezers aan het VB van dat ze ervan terugwinnen, en dat beeld wordt elke verkiezing opnieuw bevestigd. Al zijn er enkele - magere - uitzonderingen.

Globaal vielen de klappen het hardst bij SP/sp.a: een netto-verlies van 183.000 stemmen op vijftien jaar tijd. Maar de sp.a klopte als enige in 2003 het VB, toen het 44.000 stemmen terugwon terwijl het er "maar" 40.000 verloor: een winst van 4.000 dus. Niet vet, maar wel uitzonderlijk.

Agalev/Groen! haalde in het begin van de jaren negentig ook kiezers terug van het VB, maar behoort sinds 1999 tot de netto-verliezers met als dieptepunt een netto-verlies van 23.000 in 2003.

Tabel 4: netto-effect (winst+verlies)

4. Stemmotieven

Waarom veranderen kiezers van partij? Wat drijft kiezers naar het VB en wat stoot hen weer af? Interessante vragen waarop we in een latere bijdrage terugkomen.

* * *

Linken:

- ISPO 
- Universitaire Pers Leuven
- Alle Belgische verkiezingsuitslagen