Het jaaroverzicht 2006 en de laatste nieuwjaarsrecepties zijn aan kant, de gemeenteraad geïnstalleerd, 0110 gehuldigd, de stemmenherverdeling rond Patrick Janssens als verkiezingsoverwinning geboekstaafd, ook al ging Vlaams Belang in Antwerpen vooruit, en de allochtoon die voor het eerst in de Belgische geschiedenis zijn politieke stem heeft laten wegen, hij werd vergeten.

Tijd dus om eens na te gaan welke de stemuitslag van het VB was in de Antwerpse districten en welke de stemuitslag van het VB zou zijn in de veronderstelling dat vreemdelingen en nieuwe Belgen niet mee hadden kunnen stemmen.

Een analyse van de verkiezingsuitslag op districtsniveau toont aan dat:

a- ACHTERUITGANG VAN HET VB: 
In het district Antwerpen gaat de aangroei van nieuwe Belgen met 6,9% van de bevolking samen met een effectieve achteruitgang van het VB met 1,2% (van 28,1% in 2000 naar 27,0% in 2006). Voor het district Borgerhout is dit het sterkst: een aangroei van nieuwe Belgen met 7,5% nieuwe Belgen gaat samen met een achteruitgang van het VB met  4,6% (van 35,3% in 2000 naar 30,7% in 2006).

b- VOORUITGANG VAN HET VB: 
In de andere districten, behalve in district Berchem met 0,4%, gaat het VB met 4% tot 7% vooruit. Ook in het district Deurne, met 3,5% nieuwe Belgen, Hoboken met 3,2% en Merksem met 3% nieuwe Belgen is het relatieve gewicht van de nieuwe Belgen (nog) te zwak om het fors doorgroeien van het VB te neutraliseren. Mede daardoor komt het VB hier tot historische scores boven de 40%. Berchem is hier atypisch gezien het VB in een gelijkaardige situatie van 2,7% nieuwe Belgen toch stagneert.

Voor Borgerhout is tevens opvallend dat zij als enige disctrict een teruggang van het VB laten zien bij de oude Belgen (de 'autochtonen') in vergelijking met 2000. Wanneer bij hypothese de uitslag van het VB berekend wordt in de veronderstelling dat vreemdelingen en nieuwe Belgen niet zouden (kunnen) stemmen en zij niet op het VB zouden stemmen, dan is er in 2006 in alle districten een groei van het VB bij de oude Belgen  tussen 4 en 9%, behalve in Borgerhout waar het VB met 1% achteruit zou gaan. In Borgerhout spelen dus nog ander dynamieken, ondermeer vernieuwing van de bevolking met jonge 'autochtonen' bv.

Zonder de aangroei van de nieuwe Belgen evenwel sinds 2000 en de inschrijving van weliswaar een beperkt aantal vreemdelingen zou Antwerpen zwarter zijn dan ooit. Maar dat willen de 'democratische' partijen in Antwerpen (en elders) niet geweten hebben.

Tabellen en analyse

1. Spreiding allochtonen over Antwerpse districten zeer ongelijk

In de districten Antwerpen en Borgerhout is praktisch de helft van de bevolking van vreemde afkomst: 49% in Borgerhout en 46% in het district Antwerpen. Ekeren, Merksem en Wilrijk daarentegen met respectievelijk 7%, 13% en 16% zijn in de Antwerpse context 'witte' gemeenten. In Berchem met 24%, Hoboken met 20% en Deurne met 19% is ongeveer een kwart van de bevolking van vreemde afkomst.

Behalve in de 'witte' districten vormen de 'ingeschreven vreemdelingen' nog maar 1/3 van het aantal inwoners van vreemde afkomst. Bij Marokkanen en Turken is dit maar een kwart, driekwart van hen is Belg geworden. Zo komt er in feite een nieuwe definitie van 'allochtoon' tot stand: allochtonen zijn vreemdelingen die Belg geworden zijn of het (in meerderheid) zullen worden. 

2. In Borgerhout en Antwerpen gaat groei nieuwe Belgen samen met achteruitgang VB 

In de stad Antwerpen stijgt het aantal nieuwe Belgen met 5,4% van de bevolking. In het district Antwerpen en Borgerhout woont 45% van de bevolking uit de stad Antwerpen. Vooral deze districten zorgen dus voor dit hoog gemiddeld aantal nieuwe Belgen in de stad Antwerpen. 

Het is ook enkel in het district Antwerpen en Borgerhout dat een achteruitgang van het VB kan vastgesteld worden. Samen met andere factoren zoals beleid, de factor 'Janssens' en 0110, is de keuze van de vreemdeling om Belg en dus stemplichtig te worden de laatste zes jaar een structureel element dat van invloed is op de achteruitgang van het VB in deze districten en het beperkt houden van de vooruitgang van het VB in de andere districten in de stad Antwerpen. 

3. In Borgerhout laat het VB voor het eerst pluimen bij oude Belgen

Wat als er geen democratie zou bestaan en een goed aantal van de burgers zouden uitgesloten blijven/worden van de stemplicht? Wat zou de toestand zijn als enkel de 'oude Belgen' - dus geen vreemdelingen of 'nieuwe Belgen' - stemrecht zouden hebben, in de veronderstelling althans dat in 2006 niemand van hen op het VB zou gestemd hebben? Wat zou dus een kiesuitslag kunnen zijn in de Antwerpse districten, als het VB, in het spoor van hun xenofobe kaders en voorgangers hun, dromen werkelijkheid zien worden?  

Zonder de nieuwe Belgen en stemplichtige vreemdelingen zou het VB in 4 van 9 districten de meerderheid behalen, en in Borgerhout zelfs 60%. Maar dan moet bv. de helft van de bevolking van de stemplicht uitgesloten worden gezien in Borgerhout 49% van de bevolking van vreemde afkomst is. 

Maar in de redenering dat enkel 'autochtonen' stemplichtig zijn, zien we voor het eerst in Vlaanderen een achteruitgang van de VB-stemmen bij de oude Belgen: VB zou 1% minder stemmen behalen in 2006 dan in 2000, als we rekening houden met het aantal oude Belgen op dat ogenblik. Deze ommekeer is meer dan symbolisch omdat het een irreversibele evolutie is. Ze is daarbij exemplarisch voor de andere districten en gemeenten met een relatief grote  allochtone aanwezigheid. Door de nationaliteitsverwerving tot Belg van 80% van de in Antwerpen en Borgerhout aanwezige niet-Europese vreemdelingen is in de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 op een onomkeerbare wijze een halt toegeroepen aan extreemrechts in Antwerpen.

Voor het eerst ook in de Belgische geschiedenis heeft het toekennen van de stemplicht aan 'vreemdelingen' langs de nationaliteitsverwerving, een stempel gedrukt op het (voort)bestaan van de democratie en het terug instellen van hel algemeen enkelvoudig stemrecht op basis van het (feitelijk) toebehoren tot de natie. Voor de lokale gemeenschappen van Antwerpen met 30% en Brussel met 57% 'vreemdelingen' is deze deelname te vergelijken met de instelling van het algemeen stemrecht voor de vrouw in 1948.

Deze deelname aan het elementair basisrecht in een democratie heeft ook gezorgd voor een bewustzijnssprong bij de 'vreemdelingen' zelf. Zij hebben gezien en gevoeld dat hun stem effectief meetelt en van cruciaal gewicht is om ondermeer de samenleving te behoeden voor extreemrechts.

* * *

Jan Hertogen is socioloog. Een uitgebreidere versie van dit artikel kan u nalezen op npdata.be.